Dlaczego w Łupawie pojawili się archeolodzy?

 

O istnieniu w okolicach Łupawy neolitycznych grobowców archeolodzy niemieccy wiedzieli już w XIX wieku. Nie prowadzono wówczas prac wykopaliskowych, a jedynie dokonano ich inwentaryzacji i ogólnego opisu.  Tuż przed wybuchem II wojny światowej w marcu 1938 roku na polach położonych na południe od wsi Poganice,  w trakcie badań powierzchniowych prowadzonych przez O. Jakoba i D. Witta, odkryto rozległą osadę ludności kultury pucharów lejkowatych znanej w literaturze jako Poganice - stanowisko 4. Wybuch wojny uniemożliwił prowadzenie jakichkolwiek prac archeologicznych.

 

 

W roku 1945 w wyniku ustaleń konferencji Poczdamskiej granice wielu państw europejskich, w tym Polski uległy zmianie, a ludność pochodzenia niemieckiego opuściła te tereny. Archeolodzy polscy korzystając z niemieckich opracowań natknęli się na informację o odkryciu z roku 1938.  Jego weryfikację przeprowadzono 25 lat później w roku 1963. Ekipa Katedry Archeologii Polski UAM w Poznaniu pod kierownictwem Kazimierza Siuchnińskiego stwierdziła na opisanym terenie o powierzchni około 14 ha, obecność znacznej ilości materiału ceramicznego, oraz ślady zniszczonych palenisk. Ponowna weryfikacja obiektu miała miejsce w roku 1970. Ekipa Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Archeologicznych w Koszalinie potwierdziła istnienie bogatego materiału archeologicznego na tym stanowisku.

W roku 1971 rozpoczęto długofalowe prace wykopaliskowe typu stacjonarnego. Podczas szczegółowej penetracji najbliższej okolicy odkryto w bezpośrednim sąsiedztwie trzy cmentarzyska "megalityczne", co uczyniło z rejonu Łupawy jeden z najbogatszych zespołów archeologicznych kultury pucharów lejkowatych w Polsce. Pierwszy sezon badawczy potraktowano jako rozpoznanie stanowiska. Jego penetrację i orientację przestrzenną na obiekcie utrudniał rosnący gęsty młodnik sosnowy. Ponieważ nie udało się uzyskać w terminie zgody na wycinkę większych partii drzew, zdecydowano się na założenie w różnych punktach osady dużych sondaży, aby uchwycić jej zasięg i wytypować teren pod przyszłe badania. Sezon wykopaliskowy 1971 ukończono z rezultatami, które przeszły oczekiwania. Stwierdzono, że badana osada jest niezwykle bogata i stosunkowo mało zniszczona. Ustalono również, że badane jednocześnie jedno z cmentarzysk jest jej współczesne. Prace terenowe prowadzone były pod nadzorem mgr Dobrochny Jankowskiej i mgr Aleksandra Kośko.

Badania archeologiczne trwały do roku 1991 i doprowadziły do odkrycia różnorodnych form grobowców megalitycznych w okolicach Grąbkowa, Łupawy i Gogolewka. Fakt ten nasuwa przypuszczenie, że w ich pobliżu mogą znajdować się dalsze, nieznane dotąd osady. Kto wie, może już niedługo ponownie pojawią się w Łupawie ekipy archeologicznej.

Autor: Janusz Januszewski