Nazwy miejscowości:

 kaszubska  -Łepowo

1310 r   de Lupaua

1590r   do 1946  Lupow

Zarządzeniem  ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych M.P.  nr. 37   z  marca 1947 r. miejscowość przyjmuję nazwę Łupawa.

 

 

 

Przed wieloma laty rodzina ubogiego żebraka przemierzała Łupawski Las, który z północy na południe prawie po Czarną Dąbrówkę   rozciąga się. Czasy były ciężkie, rodzinę nękało wiele trosk więc dorośli zastanawiali się jak uratować czwórkę swoich dzieci. Podczas gdy rodzice siedzieli rozmawiając o tym cicho i łamiąc sobie głowę ich dzieci szalały i wesoło dokazywały w lesie.

joomplu:86Bardzo stara pani pojawiła się niespodzianie między drzewami, a wyglądając osobliwie wnet uwagę dzieci ku sobie przyciągnęła. Małżeństwo było sobą i niepocieszonym stanem tak zajęte, że nie zauważyli tego jak ich latorośle natrząsają się i drażnią starą panią z garbem i ogromnym krzywym nosem. Nagle trójka dzieci krzycząc przybiegła do rodziców wskazując starą panią, która milcząc stała obok średniej wielkości kamienia polnego. Najstarszy chłopiec zdenerwowany opowiedział, że "stara pani" zamieniła małą Friedę w kamień.

Rodzice podeszli do starej kobiety i grożąc jej wzywali, aby zaczarowane dziecko natychmiast przemieniła ponownie w człowieka. Stara pani odrzekła, że ona o tym nie myśli, gdyż właśnie ta dziewczyna zachowywała się szczególnie źle i chciała ją opluć więc za karę została zamieniona w kamień. Wówczas ojciec wpadł w wielki gniew i uderzył wiedźmę. Ponownie zażądał odczarowania córki. Wiedźma, która w czasie bójki upadła  ciężko wstając położyła rękę na Jego ramieniu i zamruczała: "zostań także kamieniem". W tym momencie powstał głaz we wrzosie przedstawiający żebraka. Widząc to jego żona wpadła w panikę, zawołała pozostałe dzieci do siebie aby uciec z nimi.

Łupawa to duża wieś położona na Równinie Słupskiej nad rzeką Łupawą. Nazwa pierwotna odnotowana została w dokumentach w formie "de Lupaua (1310), Łupow (1590). Nazwa została przeniesiona z nazwy rzeki, oznaczającego rzekę o urwistych brzegach, jak gdyby łupanych i głębokim korycie. "Lopov" oznacza też "miła, przyjemna".

Łupawa jest osadą o charakterze ulicznym, ma plan wielodrożnicy. najstarsza wzmianka o Łupawie pochodzi z 1282 roku. Wieś znajdowała się wówczas w posiadaniu klasztoru w Kolbaczu. Około 1300 roku stała się własnością rycerzy polskich Svenzonen (Święciców), a po wygaśnięciu rodu przeszła w posiadanie rodziny Tessen i Puttkamer. Później Ewald von Puttkamer z Łosina sprzedałposiadłości, wraz z zamkiem zwanym Canitz (pierwotna nazwa brzmiała "Steinhaus" tzn. Kamienny Dom), von Zitzewitzom.

Przez około 180 lat Łupawa znajdowała się a posiadaniu rodziny von Zitzewitz. Siedzibą właścicieli był dom, nadal zwany Canitz, postawiony przy rzece, ciągle rozbudowywany i ostatecznie ukończony w czasie wojny trzydziestoletniej.

Od XV do XVIII wieku Łupawa przeżywała okres prosperity ze względu na położenie w pobliżu głównego traktu: Szczecin (Stettin) - Koszalin (Koslin) - Słupsk (Stolp) - Gdańsk (Danzing). W 1683 roku miał tu swoją siedzibę Generalny Komisarz Wojenny - Joachim vonGrumbkow. Dzięki jego staraniom Łupawa otrzymała w 1689 roku prawa miejskie. On też zbudował na ruinach starego zamku obronnego pałac klasycystyczny. W latach późniejszych był on wielokrotnie przebudowywany, aż stał się okazałą i funkcjonalną siedzibą możnego rodu. Był to piętrowy pałac z połowy XVIII wieku z parterowym skrzydłem bocznym, może starszym, o bogatym wystroju i licznych dekoracjach sztukatorskich, z interesującymi detalami architektonicznymi, wśród których na szczególną uwagę zasługiwały ozdobne kominki z połowy XVIII wieku, klasycystyczne odrzwia i sztukaterie sufitów.

Przypuszczalnie, w tym pałacu nocował Napoleon, kiedy maszerował z wojskami na Moskwę. W przypałacowym parku nadal znajduje się starodrzew z okazałymi lipami, klonami i świerkami. Pałac niestety, popadł w ruinę i został częściowo rozgrabiony. W jego miejscu postawiony został dworek.Szczególny rozwój Łupawa osiągnęła około 1691 roku, z początkiem panowania Friedricha III - późniejszego króla Prus. Również syn Joachima - Philipp Otto, który był pruskim ministrem i prezydentem całej pomorskiej kolegiaty, przyczynił się do rozwoju i wzrostu znaczenia Łupawy. Za jego życia, w latach 1767 - 1772, w miejsce spalonego w czasie wojny trzydziestoletniej kościoła, zbudowano nowy: murowany, halowy z wieżę i ryglowymi przybudówkami.W czasie spisu z 1784 roku Łupawa miała: stary i nowy folwark, spichlerz, młyn, kościół, siedem gospodarstw, karczmę, kowala, leśniczówkę, pocztę, "różne drobne zakłady ręcznej wytwórczości", pałac Philippa i mieszkania dla pracujących w lesie robotników.

Po śmierci Philippa Otto, odziedziczył to wszystko jego syn Filip Wilhelm Grumbkow. Nie miał on męskiego potomka i spadkobierczynią rodzinnej posiadłości została Sophie von Podewils, która wyszła za mąż za Friedricha Otto z Bonina. Jej syn Eduard von Bonin byłpruskim ministrem wojny. zaś właścicielem Łupawy w 1822 roku został jej najstarszy brat Friedrich Wilhelm Bogislav.

Według danych z  roku 1855 ziemie łupawskie obejmowały: Gutern Lupow, Malzkow, Sorkow, Grob Runon, Zechlin, Varzmin, Darsin, Pottangow, Vangerske i Holzkavel Camienna.

Dla rodziny Puttkamerów Łupawa przeszła w 1931 roku, Hans - Jesko von Puttkamer odziedziczył ordynację wraz z zamkiem Canitz po swoim wuju (około 9812 ha, łącznie z posiadłościami rodziny Grumbkow takimi jak Darżyno i Potęgowo). Hans - Jesko w 1942 roku wstąpił do Wermachtu, a pod koniec wojny dostał się do niewoli amerykańskiej. Zmarł we Freinburgu w 1966 roku.Okres wojenny nie jest rzetelnie udokumentowany. Wspomina się, między innymi o obozie pracy dla Polaków założonym w 1941 roku. Dokumentów historycznych więcej zachowało się na temat przemarszu Armii Czerwonej w marcu 1945 roku. Wojska radzieckie weszły do Łupawy 8 marca 1945 roku. Wcześniej mieszkańcy przenieśli się wraz z wracającym z frontu wschodniego Wermachtem do miejscowości Gotenhafen,a pozostali ukryli się w lesie. Do wieczora Rosjanie bez walki zajęli zachodnią stronę wioski. Następnego dnia przeszli przez rzekę, gdzie znajdowała się umocniona niemiecka jednostka wojskowa. Największe walki miały miejsce w okolicach mostu, na wprost którego znajdowały się dwa niemieckie działa. Podczas walk zginęło około 50 osób. Zniszczono niektóre budowle, przede wszystkim wzdłuż drogi do Grąbkowa oraz tartak znajdujący się w pobliżu młyna.

Pierwsi Polacy przybyli do Łupawy w maju 1945 roku. Byli to: Brzeski, Wiczkowski, Myszk, Treder, Lis, Wenta. Byli to Kaszubi z Sierakowic, Gowidlina i okolicznych wiosek przygranicznych z przedwojennych terenów Polski. W czasie wojny z rozkazu władz niemieckich ich ziemie zostały zalesione i w związku z tym tuż po zakończeniu działań wojennych przybyli jako pierwsi osadnicy na ziemie tzw. odzyskane. Nadano je im w ramach wymiany za utracone w czasie wojny. Z rodzinami sprowadzili się w październiku i listopadzie 1945 roku.

Już w 1945 roku zaczęła funkcjonowanie pierwsza polska szkoła na tych terenach. Początkowo była to szkoła dwujęzyczna - do południa uczyły się dzieci niemieckie, a po południu dzieci polskie.
W latach 1960 - 1980, ma podstawie odkrytych w latach 30- tych śladów osad prehistorycznych, prowadzono na terenie Łupawy prace wykopaliskowe. Odkopano wówczas na obszarze około           8 ha osady i cmentarzyska ludności kultury pucharów lejkowych z okresu neolitu - 3500 lat p. n. e.

Do lat-90 przeważająca liczba terenów stanowiła ziemie PGR u.

Obecnie ziemie popegerowskie zostały wykupione bądź wydzierżawione osobom i spółkom prywatnym

Położenie Łupawy

Wieś Łupawa położona jest nad rzeką Łupawą, w południowej stronie gminy Potęgowo, w północno - wschodniej stronie powiatu słupskiego, w północno - zachodniej stronie województwa pomorskiego. Zajmuje ona obszar 33,9 km (14,9% powierzchni gminy Potęgowo), który zamieszkuje 687 osób.

Sąsiadujące z Łupawą wsie to: Malczkowo, Malczkówko, Wieliszewo, Dąbrówno, Grąbkowo, Darżyno, Gogolewko, Karżnica, Zochowo i Poganice.
Łupawa jest oddalona od większych miast, takich jak Słupsk, czy Lębork o około 30 km. Od Gdańska dzieli ją około 120 km. Droga wojewódzkiej nr 211 relacji Nowa Dąbrowa - Łupawa - Czarna Dąbrówka - Sierakowice, przebiegająca przez Łupawą ma charakter regionalny. Jest to jezdnia z asfaltobetonu o szerokości około 5 m, IV klasy technicznej.
Łupawa znajduje się w odległości około 7 km od drogi krajowej nr 6, relacji Gdynia - Słupsk - Koszalin - Szczecin i zaliczana jest do miedzynarodowej sieci dróg europejskich E 28, III klasie technicznej.

Charakterystyka geograficzno - przyrodnicza

Rzeźba terenu jest faista i pagórkowata, uwarunkowana tym, że Łupawa leży na wysoczyźnie Polanowskiej, która osiąga wysokości ponad 100 m n. p. m.

Jako grunty orne wykorzystywane są gleby klasy III i IV brunatne kwaśne, rzadziej brunatne właściwe i wyługowane oraz pseudobielicowe. Występują też gleby z glin lekkich, często w górnych poziomach spiaszczonych do piasków gliniastych, często bardzo kwaśnych i ubogich w składniki pokarmowe z wyjątkiem magnezu. Skały macierzyste z natury nadmiernie zakwaszone i o niskiej zasobności w składniki pokarmowe wyróżniają się najkorzystniejszymi właściwościami fizycznymi.

Uwilgotnienie gleb jest w większości właściwe na co wpływa rzeka oraz niewielkieodległości od dużego, podziemnego zbiornika wody. Na terenie Łupawy występuje dużostrumyków, źródełek oraz oczek wodnych.Pod względem klimatycznym Łupawa leży w obrębie jednostki klimatycznej tzw. "Kraina doliny rzeki Łeby". Region ten charakteryzuje się krótkim okresem bezprzymrozkowym rozpoczynającym się około 5 maja, a kończącym około 26 października - trwa około 130 dni. Okres gospodarczy zaczyna się około 22 marca i trwa przeciętnie 260 dni, okres wegetacyjny - od około 10 kwietnia i trwa 214 dni. Średnia roczna suma opadów wynosi 750 - 800 mm, średnia temperatura roczna, około 7,5°C, średnia temperatura okresu wegetacyjnego około 14°C. Takie warunki klimatyczne ograniczająuprawę roślin ciepłolubnych, ale sprzyjają porostowi traw i uprawie roślin okopowych, zwłaszcza ziemniaków.Opisywany obszar znajduje się na terenie Nadleśnictwa Łupawa. Lasy tu występujące są przeważnie mieszane: łęgi olszowe i jesionowo - olszowe, łęgowy las wiązowy oraz grądy subatlantyckie pomorskie. Obfitują one w użytki ekologiczne - ekosystemy zasługujące na ochronę. Stanowią tereny lęgowe wielu gatunków ptaków, miejsce żerowania wielu gatunków ssaków.